Özellikle yüz bölgesini etkileyen ve tekrarlayan kaşıntı, kızarıklık, deride yanma hissi ataklarıyla seyreden kronik bir deri hastalığıdır. Halk arasında ‘’Roza’’, ‘’Gülleme’’ ve ‘’Gül Hastalığı’’olarak da bilinir.
Akne Rozasea Irsi Bir Hastalık Mıdır?
Bu hastalıkta %30-40 oranında aile öyküsü bulunmaktadır. Genetik geçiş, yani ırsi bir hastalık olduğunu net olarak söyleyemeyiz.
Akne Rozasea Bulaşıcı Bir Hastalık Mıdır?
Özellikle demodex paraziti eşlik ettiği hastalarda ve bu hastalarla ortak yaşam alanlarında, makyaj malzemeleri, nevresim, havlu gibi ortak malzeme kullanımına bağlı olarak birey hastalığı kendi kendine veya çevresine bulaştırabilir.
Akne Rozasea En Çok Hangi Şikayetlere Sebep Olur?
Sıklıkla yanaklarda kızarıklık, kaşıntı, yanma, kuruluk, damarsal çizgiler, kızarıklık atakları ve iltihaplı sivilcelenme şikayetleri ile seyreder.
Akne Rozasea En Çok Kimlerde Görülür?
Kadınlarda ve açık tenli bireylerde daha sık gözlenir. Fakat, erkeklerde daha şiddetlidir.
Akne Rozasea Hangi Vücut Bölgelerinde Görülür?
En çok yanaklar etkilenir. Nadiren burun, göz ve çene tutulumları da vardır. Özellikle burun tutulumuna bağlı burunda büyüme, göz tutulumuna bağlı tanı konulamayan göz ile ilgili şikayetlere sebep olur. Semptomatik hale gelen şikayetler ve tekrarlayan ataklar yaşam kalitesini olumsuz etkileyebilmektedir.
Benzer tablo yaratan diğer dermatolojik hastalıklar;
- Akne, fotokontakt/kontakt dermatit,
- Deboreik dermatit,
- Sistemik lupus eritematozus,
- Atopik dermatit,
- Folikülit gibi tabloları sayabiliriz.
Özellikle demodex enfestasyonu olan hastalarda, tetikleyiciyi saptamak adına en sık dermoskopik değerlendirme ve mikroskobik değerlendirme yapılmaktadır.
Dermoskopik değerlendirmede, ışıklı özel bir aparat yardımı ile yapılan büyütmede parazit kuyruklarının görülmesi yardımcı olur.
Mikroskobik değerlendirmede ise; japon yapıştırıcısı ile uygun bölgeden aldığımız örnekleme mikroskop altında incelenir. Aynı zamanda dijital ekran sayesinde ekrandan hastaya da parazitleri görebilme olanağı sunar.
DEMODEX PARAZİTİ
Demodex, yaklaşık 180 yıl öncesi tarihçesinde bilinen pilosebase ünite dediğimiz cilt yapımızda yaşayan, küçük solucana benzeyen bir parazittir. Kelime anlamı Latince demos: şişman, dex: ağaç kurdu yani şişman ağaç kurdu anlamına gelmektedir.
Normalde deri floramızda, ergenlik ile yerleşen bu parazit bazı nedenlere bağlı çoğalarak bazı şikayetlerin oluşumuna sebep olmaktadır.
Seboreik alan dediğimiz akne lezyonlarının yerleştiği bölgelerde, erkeklerde, yağlı cilt yapısına sahip bireylerde, yaşlılarda ve bağışıklık düzeyi düşük bireylerde de hastalık yapma olasılığı artmaktadır.
Demodexler, zorunlu parazitler olsa da konakçı dışında da belli bir süreye kadar hayatlarını idame ettirebilirler ki bu durum bulaşlara sebep olur. Son yıllarda artan profesyonel makyaj kültürü ile makyaj malzeme kullanımının artışı veya ortak kullanımı, bireyin kendi kendine veya kendi mikro çevresine taşıyabilmektedir. Tabi, yapılan yoğun makyaj kalıntılarının temizlenmemesi de tekrarlayan enfeksiyon için uygun bir ortam sunar.
Düşük sebum üretimi nedeniyle bebeklerde ve çocuklarda demodex yerleşimini beklemeyiz, genellikle ergenlik ile başlar.
Flora elemanımız olan bu parazitler, çoğaldığında yağ asitleri ile beslendiği için derimizde bulunan yağ yapılarını parçalar. Ayrıca; bu parazitlerin sebep olduğu bağışıklık uyarısına bağlı yerleştikleri bireyin derisinde artan sitokinler (interlökin-8 (IL8) ve tümör nekroz faktör alfa (TNFa) gibi bazı maddelerin üretimine katkı sağlayarak, inflamasyon denilen savaşı başlatır ve anjiyogenezi yani damarı teşvik ederek bu hastalarda, belirgin telenjiektazilerin gelişimine ve tekrarlayan kızarıklık ataklarına sebep olur.
Demodexlerin göz tutulumu da yine önem taşıyan bir nokta. Kirpik diplerinde ve bu bölgedeki bez yapılarını tutarak; göz kuruluğu, yanma, kaşıntı hissi, kirpik dibi enfeksiyonundan göz içindeki yapıların tutulumuna bağlı korneal perforasyon gibi ciddi tablolara kadar ilerleyici bir tablo oluşturabilir.
AKNE ROZASEA KLİNİK TİPLERİ
Akne rozasea temel olarak 4 tipe ayrılmaktadır:
- Papülopüstüler: Yani sivilce benzeri kabarıklıklar ile seyreden tip olup akne ile sıklıkla karıştırılır.
- Eritematoz Telenjiektatik: Kızarıklık ve telenjiektazi denen çizgi damarların olduğu tiptir. Bu tipte; tetikleyici nedenler ile damarlar genişledikçe kızarıklık artar. Kızarıklık artışı yangıyı ve zamanla yeni damarların oluşumunu tetikler.
- Oküler tip: Göz tutulumu ile giden ve göz ile ilgili şikayetlere sebep olan tip. Bu tutulum en çok gözden kaçırılan ve çoğu zaman atlanan tip olup, göz hekimi ile yönetilmelidir.
- Fimatöz tip: Özellikle erkek cinsiyette burun tutulumu ile giden tip olup, büyümeye sebep olarak ciddi bir estetik kaygı oluşturmaktadır.
AKNE ROZASEADA TEDAVİ NASIL OLMALI?
Akne rozasea hastalığı doğası gereği ataklarla ilerleyen bir hastalıktır. Kalıcı Tedaviden bahsetmek bu nedenle çok doğru bir yaklaşım değildir.
Her bireyin deri yapısı farklı olduğu için mutlaka bireye uygun nemlendirici, temizleyici ve kozmetik ürünler tercih edilmelidir. Bu ürünler konusunda dermatoloji hekiminizden yardım alabilirsiniz.
Doğru ürün kullanımı, deri bariyeri ve nem, pH, sebum gibi parametrelerinin sağlıklı olmasını da sağlayacağı için tedavi yanıtını da olumlu yönde etkileyecektir.
UV ışığı, çok iyi bildiğimiz tetikleyici ve ağırlaştırıcı etkilerinden dolayı mutlaka günlük güneş koruyucu kullanılması tavsiye ediyoruz.
Tetikleyiciden kaçınmak her zaman şikayetlerin yatışmasını yani tedaviyi sağlamaz, destekler.
Tedavi; hastalığın şiddetine, klinik tipine uygun ve bireysel farmakolojik tedaviler veya lazer tedavileri ile birlikte sağlanır.
Amacımız atakları azaltıp, şikayetlerinizi tedavi ederken; uzun süreli iyilik halini sağlamaktır
Bu doğrultuda 3 temel konuya dikkat etmelisiniz;
- Tetikleyicilere dikkat etmek, tetikleyici nedenleri tespit etmek için belki de günlük tutmak
- Demodex paraziti enfestasyonu varsa tedavi etmek ve tekrar etmemesi için ortak kişisel eşya kullanmamak. Demodex parazitinin doğrudan cilt teması ile özellikle aile içinde (dokunma, öpme) veya ortak kullanılan eşyalar (havlu, tarak, makyaj süngeri veya malzemeleri, yastık kılıfı gibi nesneler) aracılığıyla bulaşabileceği unutulmamalıdır.
- Eritemotelenjektatik tip yani kızarıklık ve damarsal lezyonların olduğu tutulumlarda lazer tedavileri ile desteklemek
Tedavi planı akne rozasea tipi ve bireysel şikayetlere dayalı olarak seçilmektedir.
Temel olarak kullanılan tedaviler;
Topikal tedaviler: Metronidazol, azelaik asit, brimonidin, ivermektin, permetrin, benzoil peroksit, eritromisin, azitromisin, klindamisin, oksimetazolin, tretinoin ve çay ağacı içerikli ürünler
Sistemik tedaviler: Metronidazol, ivermektin, azitromisin, doksisiklin, tetrasiklin, minosiklin, klaritromisin, eritromisin ve izotretinoin içerikli haplar kullanılabilmektedir.
Enerji bazlı tedaviler; Bu amaçla damarsal lezyonları ve kızarıklığı azaltan ve tedavi eden BBL (BroadBand Light), IPL(Intense Pulsed Light) , PDL(Pulsed Dye Lazer) damar lazerleri uygulanabilmektedir. Seans sayıları, damar ve kızarıklık şiddetine göre değişkenlik göstereceği unutulmamalıdır.
Ayrıca; fimatöz tip denen burunda büyüme yapan tip için, fraksiyonel karbondioksit lazer ile doku küçültme yapılmalıdır. Doku büyüklüğüne bağlı seans sayıları değişkenlik gösterir.
Bağırsak mikrobiyomu düzenleyici amaçlı probiyotik takviyeler, Omega 3 kullanımı da yine etkili olduğu çalışmalara dayalı olarak gösterilmiş takviyelerdir.
