SAÇ HASTALIKLARI
Saç dökülmesi her yaştan erkek ve kadını etkileyebilen ve sıklıkla önemli psikososyal problemlere yol açabilen bir dermatolojik hastalıktır. Saçın, bir kadının en büyük aksesuarı olduğunu söylersek eğer yanlış bir tabir olmaz. Günümüzde erkeklerin saç kaybına yönelik saç ekimine kadar giden işlemler yaptırması, aslında sadece kadınların değil erkek cinsiyetin de dikkat ettiği bir yapı olduğunu gösterir.
KIL GELİŞİM EVRESİ GENEL BİLGİLER
Her bir kıl, bulbus denen soğan benzeri bir yapı ile deriye gömülüdür. Her biri destek dokusu, sinir ve damar yapısı ile bir ünite yapısı oluşturur. Bu bilgi, bize kılın da bir organ gibi birtakım ihtiyaçları olduğunu gösteriyor.
Temel olarak üç tip kıl yapısı vardır:
– Lanugo kıl, yenidoğan bebeklerde gördüğümüz birkaç ay sonra kaybedilen kıl tipidir.
– Terminal kıl, ergenlikle birlikte belirginleşen kalın koyu kıllar
– Vellus tipi kıl ise el ve ayak tabanı hariç sağlıklı bir vücutta bulunan hormonal kıllar dışında kalan ayva tüyü kıllardır.
KILLARIN GELİŞİM EVRESİ:
Kılın büyüme ve gelişmesinin olduğu dönem, aktif dönemdir ve %85-90’ı bu evrededir. Aktif dönemdeki kıllar geçiş evresinde bekler ve daha sonra atılırlar. Bu atılma süreci de tüm kıllarda aynı anda olmaz yani asenkronizedir.
Kılın büyüme hızı, süresi, büyüme gelişme evresindeki kıl oranı, kıl yoğunluğu kılların yerleşim yerine göre farklılıklar gösterir. Örneğin; Sağlıklı bir bireyde 100 saç kıl kaybı normal kabul edilir.
Bu kıl döngüsünü doğrudan veya dolaylı yollardan etkileyen hastalıklar; saç veya kıl kaybına sebep olurlar.
Saç dökülmesi hastalarımızın sık başvuru nedenlerinden biri. Sağlıklı bir saç için; sadece kılın kendisi değil, aynı zamanda kılı doğuran, büyüme ve gelişmesini sağlayan toprağı yani, sağlam bir saçlı deriye de ihtiyaç vardır.
EN SIK GÖRÜLEN SAÇ HASTALIKLARI
• Alopesi Areata
• Telojen Effluvium
• Travmatik Alopesi (Traksiyonel yani çekme ile gelişen)
• Trikotillomani
• Androjenik Alopesi
• Kıl Şaft Anomalileri
• Skatrisyel yani kalıcı kıl kaybının geliştiği saç kayıpları
SAÇ DÖKÜLMESİ YAPABİLEN NEDENLER;
Kullanılan ilaçlar
Geçirilmiş hastalıklar, operasyonlar (4 ay öncesinden itibaren)
Saç bakımı ve saç kozmetikleri kullanımı
Diyet; yetersiz protein alımı, hızlı kilo kayıpları
Hormonal bozukluklar gebelik, menapozal durum, tiroid bezi bozuklukları ve hastalıkları
Enfeksiyonlar (mantar, frengi, covid gibi)
Sistemik hastalıklar (lupus gibi)
SAÇ DÖKÜLMESİNDE TEŞHİSE YÖNELİK BİZLER NELERİ DEĞERLENDİRİYORUZ?
Saç dökülmesi nedenini saptamak, tedavi edilebilir bir tablo olup olmayacağını ortaya koymak ve tedavi planı oluşturabilmek için bazı değerlendirmelere ihtiyaç vardır.
Peki biz dermatoloji hekimleri saç dökülmesi şikayeti ile gelen hastalarda neler yapıyoruz?
- Saç kılı yapısı: hem çıplak gözle hem de dermatoskop cihazı ile bakı yapıyoruz. Gerekli durumlarda kıl örneği alıp mikroskobik bakı yapabiliyoruz (mantar hastalıkları veya kıl şaftı bozuklukları)
- Dökülme miktarı ve dağılımı: Hastanın cinsiyetine göre dağılımı ya da tipi nasıl? Çekme testi yaptığımızda elimize saç geliyor mu?
- Saçlı deri sağlıklı mı? Folikül dediğimiz yapılar sağlam mı? Çünkü, bu yapılar yoksa doğurgan kısım yok demektir. Özellikle bu tür tutulumlarda amacımız kılların geri gelmesi değil, kıl kaybının ilerleyişini azaltmak veya engellemek.
- Kadın hastalarımız için, hormonal bozukluğa işaret eden akne veya kıllanma var mı?
SAÇ HASTALIKLARINDA KAN TETKİKLERİ
Her saç hastalığında laboratuvar testlerine ihtiyaç olmaz. Saç dökülmesi tipi, şekli ve hastanın cinsiyetine göre testler istenebilir. Skar yani kalıcı kıl kaybının eşlik edebildiği bazı hastalıklarda, erken dönemde deri biyopsisi gerekebilmektedir.
SAÇ DÖKÜLMESİ ŞİKAYETİ OLAN HASTALAR DEĞERLENDİRMEYE NASIL GELMELİDİR?
Saçlar taranmamalı ve en az 5 gün yıkanmamalıdır.
Saç kremi, spreyi gibi saç kozmetikleri ve düzleştirme, boyama gibi işlemler değerlendirmeden 2 hafta önce bırakılmalıdır.
SAÇ DÖKÜLMESİNDE TEDAVİ
Dökülme tipine, şiddetine ve eşlik eden hastalıklara bağlı değişir.
Alopesi areata, totalis gibi otoimmün hastalıklarda şikayetin genişliği ve şiddetine bağlı kortizonlu losyon, dökülen alana kortizonlu enjeksiyonlar, saç kılına karşı savaşı bastırmak için bağışıklık yanıtı düzenleyici ilaçlar (kortizon hapları), katranlı karışım kremler, difensipron immunoterapisi uygulanabilmektedir. Tedavi yanıtı, ailesel, şiddetli olan bireylerde düşük olabilmektedir.
Saçlı deriyi etkileyen organik bir hastalık yoksa; mezoterapi, bireyin kendi kanından elde edilen plateletten zengin plazma, eksozom, nanofat gibi yağ enjeksiyonları veya mikro greft enjeksiyonları ile desteklenebilir.
Sistemik hastalıklara bağlı olan dökülmelerde ise hem sistemik hastalık tedavisi hem de yukarıda ifade edilen uygulamalar ile saçlı deri sağlam ise erken dönemde güzel sonuçlar alınabilmektedir. Hastalıkların geç dönemlerinde maalesef kalıcı kayıplar gelişir.
Saç Dökülmesi Şikayeti ile Hastalarımızdan Sık Gelen Sorular
- Soru 1: Çocuğumda saç dökülmesi, cılız saçlar, yünsü saçlar veya dolaşık saçları var. Uzamıyor veya Taranmıyor?
- Bu problem tek başına olabileceği gibi, birtakım hastalıklara da eşlik edebileceği unutulmamalıdır. Özellikle bu tarz şikayetleri olan çocukların, kıl yapısının yanında kaş, kirpik, diş ve tırnak gibi deri eki yapılarının da değerlendirilmesi önemlidir.
- Soru 2: Çocuğumun saçına ustura yapsam olur mu?
- Muayeneye getirilen çocukların ruhsal yönden etkilendiğini ve üzüldüğünü gözlemliyorum. Tabi ki yanıtım hayır. Çünkü, bilimsel bir anlamı yok.
- Soru 3: Saçlarım dökülüyor, Taramaya korkuyorum?
- Saç taramak da aslında saç ve saçlı deri için bir nevi masaj, rahatlama durumudur. Zorlayıcı olmadan taramaya devam etmek gerekir.
- Soru 4: Saç diplerim çok ağrıyor?
- Özellikle bazı bireylerde saç dökülmesi öncesi trikodini adını verdiğimiz kıl dibi ağrısı olur. Saçlı deri dokunmakla hassastır. Bu nedenle saç dökülmesine eşlikçi olabilen bir şikayettir.
- Soru 5: Berberim/komşum/akrabam sarımsaklı kür ile saçları gürleşti. Ben de kullansam olur mu?
- Sıklıkla yapılan karışımlar o bölgede yanma, kaşıntı, kızarıklık gibi bizim inflamasyon ve ekzematizasyon dediğimiz bir tablo yaratır. Özellikle alopesi areata gibi saç kıran hastalığında bizim de kullandığımız bir yöntemdir. Fakat, biz hekimler bilinmeyen içerikler değil tıbbi onaylı ve ruhsatlı ürünler kullanıyor ve öneriyoruz.
