ROMATİZMAL HASTALIKLARIN DERİ TUTULUMU
Deri yüzey olarak vücudun en büyük organ sistemidir. Temel olarak üç tabakadan oluşur: en dışta olup dış çevre ile temas halinde olan ve koruma görevi olan epidermis; ortada destek yapılarını, kolajen liflerini ve damarları içeren, elastikiyet ve direnci sağlayan dermiş ve en alt tabakada deriyi altındaki dokulara bağlayan hipodermis.
Deri, birçok hormonun hedef organıdır. Growth hormon (GH), İnsülin-like growth faktör (IGF), glukokortikoidler, androjenler, tiroid hormonları, katekolaminler, D vitamini, insülin, prolaktin, adrenokortikotropik hormon (ACTH)ve daha birçok hormonun deri yapılarının hem gelişimi hem de farklılaşması üzerine olan etkileri fibroblast, sebase bezler, ter bezleri ve kıl folikülünde bulunan reseptörleri ile ortaya çıkar.
Deri Üzerinde Etkiler Yaratan Durumlar veya Hastalıklar Nelerdir? Sorusunu sorduğumuzda şöyle bir liste karşımıza çıkar:
• İlaçlar
• Enfeksiyonlar
• Endokrin ve metabolik hastalıklar
• Vücut kanserleri
• Hematolojik hastalıklar
• Romatizmal yani bağ dokusu hastalıkları
Romatizmal hastalıkların deri lezyonları, hastalıklar ile eş zamanda ya da önce/sonra çıkabilir. Hastalık hakkında tanısal amaçlı veya tedavi yanıtı açısından bizlere ipuçları sunar.
Malar Raş (kelebek döküntüsü): lupuslu hastalarda güneş maruziyeti ile meydana gelen kırmızı döküntüdür. Tekrarlayıcı olduğunda, kalıcı deri hasar yaratabileceği ve burun kenarından ağız köşesine kadar oluk bölgesini tutmadığını belirtmek gerekir. Yapısal olarak kırmızı yüzü olan bireylerde, roza hastalarındaki kızarıklık tablosundan ayırt edilmelidir.
Heliotrop Raş: Göz kapaklarında (far sürmüş gibi), bazen de gözü çepeçevre saracak şekilde kızarıklık, ödem tablosudur.
Dermatomyozit denilen romatizmal hastalığa eşlik eden bir deri bulgusudur. En sık kontakt egzama ile karışır. Beraberinde kas güçsüzlüğünün bulunması şüphelenmeyi sağlar. Kas gücünü şu sorularını sorarak kolay bir şekilde test edebiliriz? Merdiven inip çıkarken zorlanma var mı? Saç tararken, elbise asarken veya yukarı uzanırken zorlanma var mı? Şeklinde. Hayat rutinimizde kol/ bacak bölgesinin üst kısım kasları yani proksimal kas grubundaki güç ile yapılan işlerdir.
Pigmentasyon: yüz veya vücut bölgelerinde hastalığın kendi doğası veya kullanılan ilaçlar ile ilişkili deride koyulaşma, lekelenme, mor renkli bir görüntü oluşabilir.
Reyno Fenomeni: Tek başına veya diğer romatizmal hastalıklara eşlik edebilir. Özellikle el/ayak parmak uçlarında soğuk hava veya su teması ile, solukluk, morarma ve ardından kızarıklık evrelerinin olması. Zamanla bu atak ilerledikçe parmak uçlarındaki dokunun beslenmesinin bozulmasına ve kangrene gidebilen ülserlere yol açabilir.
Sklerodaktili (ellerde sertleşme): Parmak uçlarından başlayarak zamanla ilerler, parmak ve uzuv kayıpları gelişebilir.
Purpura: Genellikle bacaklarda canlı kırmızı, mor renkli benekler. Vaskülit denen damarları etkileyen romatizmal hastalığa bağlı ortaya çıkar. Tutulan damar büyüklüğü ile bu döküntülerin büyüklüğü ve sebep olacağı durumlar değişir.
Oral Aft: Kansızlık, ailesel yatkınlık, ağız hijyeni bozuklukları veya diş çürükleri dışında yılda en az 3 kez tekrarlayan ağız yaraları tablosudur. Bu aft sürekli ve iyileşmesi uzun sürebilir ve yaşam kalitesini ciddi etkileyebilmektedir. Beraberinde aynı aftlardan genital bölgede de oluşabilir ki buna genital ülser diyoruz. İz bırakarak iyileşir. Genital ülser tanısı bir Dermatoloji Hekimi tarafından konmalıdır. Çünkü, bu bölgenin kıl batıkları veya sivilceleri ile karıştırılabilir. Behçet hastalığı açısından önemli deri bulgularındandır.
Atrofi/Lipoatrofi: Yüzde alında kılıç yarası şeklinde veya vücudun değişik bölgelerinde doku kayıpları, çökmeler. Bu odaklar oldukça sert olup; deri/ deri altı destek dokusunun tutulumu dışında ilerleyici olup kemik kayıplarına da sebep olabilir. Ciddi kozmetik/estetik problemlere yol açabilir.
Yukarıda temel olarak romatizmal hastalıklarda en sık görülen dermatolojik bulgulara değinilmiştir. Burada değinilmeyen saç, tırnak tutulumu, bazen de kas kaybına kadar giden birçok tutulum olabileceğini de hatırlatalım.
