UYUZ VE BİT PARAZİT HASTALIKLARI
Geçmiş tarihten bugünümüze kadar gelen ve toplu salgınlara sebep olabilen bu iki parazitlik hastalık, temel olarak hijyen bozukluğunun hüküm sürdüğü savaşlar, kıtlık veya su kaynaklarına erişimin olmadığı dönemlerde büyük bir problem halini almıştır.
Günümüzde de sadece savaşların hüküm sürdüğü veya su kaynaklarına erişimin kısıtlı olduğu toplumlarda değil; gelişmiş toplumlarda da cinsel yolla bulaşan hastalıkların artışı ve ‘homeless’ yani evsiz bireylerin varlığı nedeniyle pek de azımsanmayacak düzeyde devam ediyor.
Şimdi gelin bu etkenlere ve yaptıkları hastalığa daha yakından bakalım:
UYUZ NEDİR?
Uyuz; Sarcoptes scabiei, Hominis adı verilen, gözle görülmeyen dış parazitin etken olduğu çok bulaşıcı ve kaşıntılı bir hastalıktır.
UYUZ NASIL BULAŞIR?
İnsanlarda hastalık yapan parazitin dişi parazitleridir. İlk bulaş döneminde bireyin şikayet vermesi günler veya aylar alabilir. Ama, ikinci kez bulaş durumunda 24-48 saat içinde klinik belirtiler ortaya çıkar. Bundan dolayı pozitif aile kaşıntısı anamnezi bazı bireylerde geç ortaya çıkabilir. Şikayetsiz taşıyıcılar nadir değildir. Bu nedenle kaşıntısız bireyler de yani tüm temaslıların tedavi alması gereklidir.
İnsan derisi dışında normal koşullar altında ancak 2-3 gün yaşayabilirler. Deride açtığı tünellerde yaşayan bu parazit sayısı, özellikle bağışıklık sistemi zayıf kimselerde binlerce ve milyonlarca olabilmektedir ve dış çevrede 1 haftaya kadar yaşayabilirler.
Bulaşma yakın kişisel temasla olur. Özellikle, insan derisini yatak hararetinde terk ederler. Uyuzlu bir kimse aile bireylerine kolayca hastalığı bulaştırır. Paraziti taşıyan çamaşır, çarşaf ve diğer eşyaların ortak kullanılması bir bulaşma şeklidir.
HASTALIĞIN BELİRTİLERİ NELERDİR?
Uyuz bulaşı olan ailede, özellikle geceleri terleme ve sıcaklık ile artan yoğun kaşıntı anamnezi çok önemli bir klinik belirtidir. Özellikle bebeklerde ya da yaşlı bakım desteği alan bireylerde kaşıntı şikayetini ifade edemeyebilir. Huzursuzluk, uyumama gibi davranış değişiklikleri bu konuda uyarıcıdır.
UYUZ PARAZİTİ HANGİ VÜCUT BÖLGELERİNİ TUTAR?
Tutulum alanları; göbek ve çevresi, meme başı ve çevresi, el parmak araları, kıvrımlar, bilekler, dirsekler, kol altları, kuşak yerinin tümü boyunca, kalça, erkeklerde özellikle genital bölgelerde lokalize olur. Çocuklar ve yaşlı bireylerde ayrıca, kulaklar, saçlı deri, yüz, avuç içi ve ayak tabanı da tutulabilir.
UYUZ TANISI NASIL KONUR?
Dermatoloji hekimleri tarafından yapılan dermoskopik muayene veya deriden alınan kazıntının mikroskobik değerlendirilmesi ile kolaylıkla yapılabilir.
TEDAVİ VE TEDAVİ BAŞARISINI ARTTIRAN ÖNERİLER
Tedavide; Permetrin %5 krem, %1 benzyl benzoat, Sülfürlü merhemler, İvermektin (hap veya krem tarzında) tedaviler kullanılmaktadır.
Tedavi planı; bireyin yaşı, cinsiyeti, gebelik/emzirme dönemi ve eşlik hastalıklarına göre ayarlanmalıdır. Tedavinin yanı sıra aşağıda yazan hususlara dikkat edilmesi, tedavinin ve hatta büyük bir salgın boyutunu alabilecek uyuz parazitinin ortadan kaldırılmasını sağlayacaktır:
- Uyuz tedavisinde kural olarak aynı evi paylaşan kişiler semptomsuz bile olsa yani şikayeti olmasa bile taşıyıcı olabileceklerinden, hasta bireylerle eş zamanlı tedavi edilmelidir.
- Deride tünellerde bulunan bir parazit olduğu için krem tarzındaki topikal tedaviler öncesi mutlaka keseleme yapılmalıdır.
- Yüz hariç boyun bölgesinden aşağı tüm vücut bölgesine uygulama yapılmalıdır.
- Son 1 hafta-10 gün kullanılan kıyafet ve nevresim takımları yıkanmalı Yıkanamayacak özellikte olanlar ütülenmelidir.
- Yıkama veya ütülemeye uygun özellikte olmayanlar ağzı poşet içerisinde 1 hafta balkon gibi soğuk bir alanda bekletilmelidir.
- Başarılı tedaviye rağmen 6 haftaya kadar uzayan kaşıntı tablosu olabilir. Bizler buna uyuz sonrası kaşıntı diyoruz. Kaşıntı değerlendirmenizde azalma varsa bekleyiniz.
Deride açtıkları tünellerde mevcut olan parazit materyallerinin atılımının uzun sürmesi kaynaklı bu tablo meydana gelmektedir.
BİT HASTALIKLARI
Parazit etkeni; Pediculus humanus capitis (baş biti), corporis (vücut biti) ve Pthirus Pubis (kasık biti)’tir.
Bit etkeni; baş ve vücut biti, açık veya koyu kül renginde bir parazittir. Yetişkin dişi bitin yaşam süresi yaklaşık 25-30 gün olup, günde 5-10 yumurta yumurtlar. Kan olmadan konak dışında yaklaşık 24 saat yaşar. Yumurtalar 10 gün daha canlılıklarını korur. Yumurtalar kıl kökünden 1 cm kadar uzaklıktan kıla sıkıca yapışıktır. Yumurtalar gözle görülebilecek boyda (1 mm), oval gri renkte veya damla biçimdedir. Bunlara halk arasında sirke adı verilir. Bit yaklaşık 7-9 günde yumurtadan çıkar ve bir haftada yetişkin hale geçerek yumurtlamaya başlar. Bit genellikle az sayıda bulunur. Hastaların %60’ında 10 biti geçmez.
Kasık biti ise; yengeç gibi bir parazittir. Sadece kasıklar değil, kıl taşıyan diğer vücut bölgelerinde (bıyık, sakal, kirpik, kaş, kol altı) de bulunabilir. Yumurtaları 10 gün canlı kalır. Bu bitler dayanıksız olup, vücut dışında oda ısısında üç gün içinde ölürler. Yetişkin dişi bitin yaşam süresi 25 gün olup günde üç yumurta yaparlar.
BİT PARAZİTİNDE BULAŞMA NASIL OLUR?
Baş biti, 3 tip arasında en sık görülenidir. Okul çağı çocuklarında ve kadınlarda sık görülür. Direkt temas (kafa kafaya) veya şapka, atkı, fırça, tarak ve yastık kılıfı gibi eşyalarla bitin kendisi veya yumurtaları bulaşabilir. Soyunma ve tarama sırasında 1 m uzağa gidebilir.
Kasık biti bulaşması genellikle cinsel ilişkiyle olur. Seyrek olarak çamaşırda, yatak takımlarında, tuvalette, dökülen kıllar yoluyla bulaşma görülebilir. Diğer cinsel yolla bulaşan hastalıklar eşlik edebilir
BİT PARAZİTİ HANGİ BELİRTİLERE SEBEP OLUR?
Saç biti; temizliğe uymayan uzun saçlı kimselerde, en fazla ense, kulak arkaları bölgelerinde yerleşir. Bitlerin kan emmeleri sırasındaki deriden içeri giren tükürükleri şiddetli bir kaşıntı uyarır. Yoğun kaşıntı ilk bulaştan 2-6 hafta sonra, daha sonraki temaslarda 24-48 saat sonra başlar. Zaman zaman hastalarda düşük derecede ateş, lenf bezlerinde şişme ve bakteriyel enfeksiyon olabilir.
Vücut bitleri; gövde de nadiren bulunur. Genellikle elbiselerin büklüm yerlerindeki dikiş yerlerinde bulunur, yumurtalarını da buralara bırakırlar, ipliklere yapışık olarak durur. Çok az bir kısmı vücut tüylerine yapışık olarak bulunur. En sık tutulan bölgeler sırt, boyun, omuzlar ve bel bölgesidir. Şiddetli kaşıntı vardır. Deride ilk belirtiler pembe nokta şeklinde kaşıntılı noktalardır. Kaşımaya bağlı tırnak izleri gelişir.
Kasık bitlerinde; öncesinde bitin ısırması hissedilmez, ancak sonradan bir kaşıntı oluşur ve bu suretle farkına varılır, bitler deri rengindedir. Bitlerin asıl yerleri kasık kıllarıdır. Bitler kıl diplerine ağızlarıyla sıkıca tutunmuş olup, siyah bir nokta gibi görünürler. Bitlerin ısırdığı alanlarda mavi benekler ortaya çıkar ki bu lekeler kasık biti için karakteristiktir.
NASIL TANI KONULUR?
Tanı sirke ve bitin gösterilmesi ile konur. Başta birdenbire kaşınma başlayan her vakada bitlenme düşünülmelidir. Saçlara, kıllara sıkıca yapışık olan veya elbise dikiş yerlerinde gri renkli oval sirkeler ve bitin görülmesi ile konur. Sirkeleri saçtaki kepekten ayırmak lazımdır. Saçlara dokununca kepeklerin düşmesi, sirkelerin yapışık kalmaları, ayırıcı tanıda önemli olmaktadır.
BİT TEDAVİSİNİ NASIL YAPALIM?
Bitlenmesi olan kişilerle temasta olan herkes muayene edilip hasta ile tedavi edilmelidirler.
Hastaların bit veya sirke barındırabilecek kişisel eşyaları ortak kullanılmamalıdır. Fırça, tarak, şapka, baş örtüsü, yastık kılıfı, havlu gibi eşyalar sıcak suyla yıkanmalı, yıkanamayacak eşyalar kuru temizleme veya hafta ağzı kapatılmış plastik torbada bekletilerek bitler ve yumurtalar tamamen temizlenmelidir. Kilim, mobilya, döşek ve araba koltukları iyice vakumlanmalıdır.
Saçların tıraş edilmesi mekanik temizleme yöntemi olarak tedavide yardımcı olabilir. Fakat; kasık bitinde vücut kılları tıraş edilmesi zorunludur.
Saçlar, sık dişli bir tarakla taranarak mekanik temizlik ile desteklenmelidir.
Kirpiklerde bit tutulumu varsa, vazelin kalın bir tabaka şeklinde, günde iki kez, sekiz gün süreyle sürülür ve sirkeler mekanik olarak temizlenir. Vazelin yerine %0.025’lik fizostigmin göz pomadı, ucunda pamuk bulunan bir aplikatörle uygulanabilir.
İlaç olarak Permetrin ve benzerleri, İvermektin içerikli tedaviler kullanılabilmektedir.
