Mantar Hastalıkları

Mantar hastalıkları deri florasında yaşayan mantar etkenlerinden ya da hayvanlardan, topraktan bulaş yoluyla meydana gelen dermatolojik olarak sık görülen bir hastalıktır. Saçlı deri, tırnak, tüm vücut yüzeyi dışında dudak, ağız içi, genital bölge dediğimiz kırmızı, pembemsi alan yani mukozaları da tutarak birtakım şikayetlere sebep olmaktadır.

Mantar etkenlerinin temas sonrası hastalık oluşturabilmeleri için elbette birtakım şartlara gereksinim vardır:

Saçlı deri tutulumlu mantar hastalıkları; özellikle ergenlik öncesi en sık 5-10 yaşlarında ya da ciddi bakım yetersizliği, bağışık yanıt düşüklüğü olan bireylerde görülür. Bu durumlar dışında gözlenmez.

Diğer mantar hastalıkları ise; hayatımızın her döneminde yukarıda sayılan durumların ortaya çıkması durumunda gözlenebilir.

Saçlı deri mantarları; saç dökülmesinden kepeklenmeye, irinli derin çıban gibi oluşumlardan şiddetli ağrı ve vücut döküntüsü yapacak kızarıklıklara sebep olabilmektedir.

Ayak mantarları; genellikle herhangi bir şikayet yapmaz. Ama; kaşıntı, ağrı veya bakteriyel enfeksiyon eklenmesine bağlı şikayet verebilir. Beraberinde tırnak mantarı da eklenmiş olabilir. Ayak mantar hastalığı da farklı şekillerde karşımıza çıkabilmektedir:

Kuru tip ayak mantarı; genellikle 4-5. Parmak aralarında gözlenen kuru, kepekli görüntüye sebep olur.

Islak tip ayak mantarı; 4-5.parmak aralarında beyaz nemli bir görüntü yapar. Beraberinde bakteriyel enfeksiyonun eklenmesiyle kötü koku ve yeşilimsi-mavimsi renk değişikliği gelişebilir (sıklıkla pseudomonas veya korinebakteri bakterileri eklenebilmektedir). Enfeksiyon diğer parmaklara yayılabilir.

Mokasen tip ayak mantarı; ayağın topuk ve yan kısımlarını tutan, bu bölgede deri kalınlaşması yapan tip ve sıklıkla her iki ayağı tutar. Topuk çatlaklarıyla karışabilir. Mantar testi için derin kazıntı örneği alınmalıdır.

Enflamatuar/büllöz tip ayak mantarı; içi berrak vezikül/bül dediğimiz kabarıklıklar yapar. Çok kaşıntılıdır; ayağın üzeri, parmak araları ve tabanları tutabilir. İd reaksiyonu denen ellerde, vücutta kabarık döküntüler yapabilir.

Ülseratif tip ayak mantarı; parmak arası mantarın ayak tabanı ve ayak yan kısımlarına yayılıp üzerine enfeksiyon tablosunun eklenmesiyle meydana gelir. Bu hastalar daha çok şeker hastalığı, dolaşım problemi, kronik böbrek yetmezliği gibi hastalıkları olan bireylerdir. Tedavi edilmediği takdirde; erizipel, selülit gibi deri veya osteomyelit denen ilerleyici kemik enfeksiyonuna neden olur.

Pityriasis (Tinea) Versicolor veya Samyeli Mantarı, genellikle aşırı terleme ile ilişkili bu tip mantar enfeksiyonunda; keskin sınırlı ince kepekli, açık kahve veya pembemsi renkte, sıklıkla üst gövde üzerinde lezyonlara sebep olur. Bulaşıcı değildir.

Koyu cilt tipine sahip bireylerde tam tersi beyaz alanlar şeklinde olur. Bağışıklık yanıtı düşük bireylerde, olağan görüntüsünden çok daha farklı şiddette gözlenebilir. Çocuklarda yüz bölgesi tutulabilir. Hastalar, diğer vücut alanlarına kıyasla, döküntü noktalarının güneşten yanmadığını fark eder.

Özellikle yanak mukozası, dil, yumuşak damak ve diş etinde beyaz süt kalıntısı şeklinde lezyonlar yapar. Üzerindeki beyaz katman kazındığında altında kalan dokuda kızarıklık ve erozyon, kanama ortaya çıkar. Klinik tablo uzadıkça dil sırtında yarıklara, siyahlaşmaya ve atrofi dediğimiz dil yapısında bozulmaya sebep olur.

Kaşıntı, yanma, ağrı ve tat duyusunda bozukluk en emel karşılaşılan problemlerdir. Şiddetli tablolarda, yutma güçlüğü, yutkunma da ağrı şikayeti yemek borusunun etkilenmesine bağlı eklenebilmektedir.

Genellikle hiçbir şikayet yaratmadan ya da kaşıntı, yanma, kızarıklık, renk değişikliği gibi şikayetler yaratarak seyreder. Kaşıntı, başlangıç döneminde şiddetli olabilir. Erkek cinsiyette ve hijyen bozukluğuna bağlı gözlenme ihtimali yüksektir.

Kasık mantarı; en sık uyluğun üst ve iç yan kısmından başlar. Kaşıntı ve kızarıklık çoğunlukla iki taraflı olur. Bazen tek taraflı da görülebilir. Tedavi edilmediğinde hastalık göbek alt kısmı, makat, kalça yan taraflarına doğru yayılabilir. Ancak, hastalığın genital organlarda yerleşmesi oldukça seyrektir

Kasıklarda; sıklıkla yarım ay şeklinde keskin sınırlı, kenarları kepekli, kızarık, deriden kabarık, girintili çıkıntılı döküntüler yapar. Belirtiler çevreye doğru yavaşça yayılarak dev boyutlara ulaşabilir, bu sırada merkezde kısmi iyileşme olabilir.

Şiddetli durumlarda kenar kısımlarda küçük sulu kabarcıklar veya iltihabi kabarcıklar ortaya çıkabilir. Hastalığın uzun sürmesi durumunda kaşıntıya bağlı deride kalınlaşmalar görülebilir. Hastaların çoğunda birlikte ayakta da mantar enfeksiyonu bulunur.

Tırnak mantar hastalığı, tırnaklarda renk değişikliği, kalınlaşma, kırılmalara ve tırnak kayıplarına sebep olan bir hastalıktır. Ayak mantarı oluşumuna sebep olan hastalıkların veya durumların uzun süreli devam etmesi, beraberinde tırnak hastalığını getirir. Ayrıca, kalın keratinize bir doku olduğu için, tırnakların mantar hastalığının tedavisi de biraz uzun solukludur.

Tanı dermatoloji hekimleri tarafından konur. Klinik uyumluluk düşünülen vakalarda, lezyonlardan alınan kazıntı örneğinin mikroskobik incelemesinde mantar elemanlarının gözlenmesiyle desteklenmiş olur. Ayrıca; wood lambası denen mor ışık değerlendirmesi veya kültür örnekleri, etkene yönelik doğru tedavinin başlanması veya bakteriyel enfeksiyonun eklendiği düşünülen vakalarda yapılmalıdır.

Ayak ve tırnak mantarı tedavisinde;

Çoğunlukla şikayet yaratmıyorsa hastalar tarafından tedavi talebi olmaz.

Tedavide, klinik tabloya uygun mantar krem ve hap tedavilerini seçebiliyoruz. Özellikle kalın tabakalı mantarlarda ya da tırnak mantarının eklendiği tablolarda tedavinin yavaş yavaş gerileyeceği bilinmelidir (tırnak mantarında 3 veya 6 ay gibi). Ayak tabanında nasırlaşma ile seyreden mantarlarda salisilik asit içerikli kremler ile kalın tabaka yumuşatılıp temizlenerek tedavi hızlandırılabilir.

Mantar hapı kullanamayan hastalarda, tırnak mantarında QS ND: YAG lazer uygulaması eklenebilir.

Vücut ve kasık mantarında;

Selenyum sülfit içerikli şampuanlar, çay ağacı yağı içerikli şampuanlar

Mantar krem/spreyleri veya hapları kullanılabilmektedir.

Samyeli mantarında; hipopigmentasyon denen beyazlıklar şeklinde olan tablolarda, bu maya mantarının pigment üretiminde görevli tirozinaz enzimini engellemiş olması nedeniyle beyazlıklar geç düzelebilir veya düzelmeyeceği unutulmamalıdır.

Candida Mantarında;

Diş sağlığı ve ağız hijyenine dikkat edilmesi, yumuşak fırça ile dil fırçalama,

Ağız için uygun antiseptik gargaraların kullanımı,

Klinik şiddetine bağlı olarak verilecek topikal ve sistemik mantar engelleyici gargara veya haplar ile tedavi sağlanabilir.

Saç mantarında; özellikle kalıcı kellik yaratabileceği için çok dikkatli olunması ve tedavinin aksatılmaması gerekmektedir. Tablonun şiddetine bağlı olarak mantar hapları, antibiyotik, kortizon tedavileri, mantar kremleri, ıslak pansumanlar ve tutulan kılların cımbız ile temizlenmesi önemlidir.

Kıl folikülü gibi derin yerleşimli mantarlarda tekrar etme eğilimi olduğu için uzun süreli koruyucu tedavi önerilebilir.

Tedavinin yanı sıra özellikle tetikleyici faktörlerin devamı veya sistemik hastalıkların kötü kontrolü, takipsizliği maalesef tekrarlamayı kolaylaştırır.

Özellikle, ayağın terlemesini önleyici ayakkabı ve çorapların seçimi, ayakların iyi kurulanması, aşırı terleme problemi varsa tedavi desteği alınması tekrarlamasını azaltacaktır. Ayrıca; geriatrik popülasyonda tırnak mantarı görülme sıklığının arttığı; dolayısıyla, diğer alanlardaki mantar enfeksiyonlarının da artabileceği akılda tutulmalıdır.

Kronik dolaşım bozukluğu, diyabet, böbrek yetmezlikleri gibi hastalıklara sahip veya geriatrik popülasyon gibi bireysel bakımın azaldığı bireylerde, ayak bakım konusunda eğitim almış bakıcılar ile desteklenmeli veya bu hizmeti alabileceği merkezlere başvurması önerilir. Tıpkı cilt bakımı gibi.

Son dönemlerde tedavi yanıtsızlığı ve direnci, tüm önerilere veya tedavi uygulamalarına bağlı gözlenebilmektedir. Farklı mantar tiplerinin de ülkemizde gözlenmesine bağlı tedavinin planlanandan daha uzun süreli veya daha yüksek dozlar gerektirebileceği unutulmamalı ve hekim kontrolleri ihmal edilmemelidir. Tedavi yanıtsızlığı ya da direnci olan bireylerde, resveratrol içerikli molekül takviyesinin de tedaviye destek olduğuna dair çalışmalar mevcuttur.